Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
hơn. Khi nói về buôn lậu, bản thân nó về mặt pháp lý cha phản ánh một thông
tin rành mạch nào, Muốn hiểu đợc thì phải đặt nó vào những ngữ cảnh cụ thể,
thí dụ:khi nói khởi tố bị can buôn lậu coa nghĩa là nói về đối tợng tham gia
buôn lậu và khi đó thuật ngữ buôn lậu đợc hiêu nh là một hành vi. Còn khi
nói đấu tranh chống buôn lậu thì thuật ngữ buôn lậu lúc này lại đợc hiểu
nh là một danh từ chỉ một vấn nạn của nền kinh tế.
Trong Quốc triều Hình luật của triều Lê (1428-1788) đợc xem là bộ luật
hình sự hoàn chỉnh nhất của thể chế phong kiến Việt Nam thì tội danh buôn lậu
vẫn cha đợc quy định, mặc dù vậy nó cũng đã quy định những trang trại ven
bờ biển mà đón tiếp thuyên buôn ,ngầm dỡ hộ hàng hóa lên bờ thì bị xử biếm
( cách chức ), phạt gấp 3 lần tang vật để xung công , Những ngời bán ruộng
đất ở bờ cõi, binh khí, các thứ chất nổ có thể chế hoả tiễn, hoả pháo cho ngời n-
ớc ngoài đều phải tội chém, bán mắm muối ra nớc ngoài thì bị xử đi Châu
Sa . Các mặt hàng bị cấm xuất ra nớc ngoài lúc đó đợc quy định là : Ruộng
đất ,thuốc nổ, vũ khí, sắt, đồng, vàng, da Trâu, gỗ Lim, vỏ Quế, Trân châu, Ngà
voi những hành vi cụ thể tách biệt nói trên trong tiềm thức xã hội đều đợc
gộp chung lại là hiện tợng buôn lậu chứ không có tội danh buôn lậu.
Trớc năm 1985, thuật ngữ Tội buôn lậuđã đợc đề cập đến trong một số
văn bản pháp luật của nớc ta nh pháp lệnh về nhiệm vụ và quyền hạn cảu lực l-
ợng Cảnh sát Nhân dân (20/7/1962); Pháp lệnh trừng trị các tội đầu cơ, buôn
lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép (10/6/1982). Song về cơ bản tội danh
buôn lậu cha đợc hớng dẫn nhận diện đầy đủ với các yếu tố cấu thành và dấu
hiệu pháp lý đắc trng. Phần lớn ngời ta vẫn chịu ảnh hởng của các quan niệm
truyền thống cho rằng buôn lậu là bao gồm các hành vi kinh doanh trái phép,
trốn thuế, đầu cơ tích trữ buôn bán hàng cấm.
Từ năm 1985 bộ luật Hình sự của nớc CHXHXN Việt Nam ra đời đã
chính thức ghi nhận tội danh buôn lậu: Ngời nào buôn bán trái phép hoặc vận
chuyển trái phép qua biên giới hàng hoá ,tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý,
5
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
đá quý hoặc vật phẩm thuộc di tích lịch sử, văn hoá thì bị sử phạt . Bắt đầu từ
đây tội danh buôn lậu đã đợc xác định với 4 yếu tố cấu thành tội phạm và
những dấu hiệu pháp lý đặc trng, nên đã có tác dụng hớng dẫn nhận thức cũng
nh chỉ đạo thực thi pháp luật.
3. Khái niệm về gian lận thơng mại.
Một thuật ngữ nữa luôn gắn liền với buôn lậu là gian lận thơng mại.
Gian lận thơng mại theo tử điển tiếng Việt là dối trá lừa lổctng hoạt động thơng
mại. Ngời có hành vi gian lận thơng mại gại là gian thơng tức là ngời có nhiều
mu mô lừa lọc, kẻ buôn bán gian lận và trái phép. Gian lận đợc coi là hành vi
của con ngời cụ thể có lời nói hoặc cử chỉ, hành động không đúng với bản chất
của sự vật hiện tợng nhằm mục đích đánh lừa ngời khác. Trong dân gian gian
lận thơng mại gắn liền với thành ngữ buôn gian bán lận và dùng để chỉ những
thủ đoạn mánh khoé lừa lọc khách hàng hoặc ngời khác để thu lợi bất chính.
Hành vi buôn gian bán lận trong dân gian đợc hiểu bao gồm mốt số thủ đoạn
đơn giản nh : hàng xấu nói tốt ít nói nhiều rẻ nói đắt cân đo điêu, buôn bán
hàng cấm, lén lút, giấu giếm, lậu thuế Hành vi gian lân thơng mại trớc hết
phải là hành vi gian lận nói chung, nhng hành vi gian lận này phải đợc thể hiện
trong lĩnh vực thơng mại thông qua đối tợng thể hiện là hàng hoá, dịch vụ. Chủ
thể của hành vi gian lận thơng mại có thể là ngời mua, ngời bán hoắc có khi là
cả hai. Một trong những lĩnh vực mà qua đó chúng ta thấy hết đợc bản chất
cũng nh tác hại của hành vi gian lận thơng mại đó là lĩnh vực Hải quan. Gian
lận thơng mại trong lĩnh vực Hải quan là những hành vi gian lận của chủ hàng
thực hiên trong hoạt động xuất nhập khẩu để trốn tránh sụ kiểm soát và quản lý
của cán bộ Hải quan. Vấn đề nà đã đợc Hội đồng Hợp tác Hải quan (nay là Tổ
chức Hải quan thế giới WCO) chú ý từ những ngày mới thành lập. Trong
bản khuyến nghị về giúp đỡ hành chính lẫn nhau do Hội đồng đa ra ngày
5/12/1953 cũng đã đề cập vấn đề giúp đỡ hành chính lẫn nhau về chống gian
lận thơng mại. Qua nhiều lần bổ xung, thảo luận, mãi đến 9/6/1977 định nghĩa
6
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
về gian lận thơng mại trong lĩnh vực Hải quan mới đợc Hội đồng Hợp tác Hải
quan đa ra trong công ớc quốc tế về giúp đỡ hành chính lẫn nhau nhằm ngăn
chặn và trấn áp các hành vi vi phạm Hải quan,và đợc các nớc thành viên thông
qua ký kết tại Nairobi, cộng hoà Kenya. Định nghĩa đó đợc phát biểu nh sau:
Gian lận thơng mại trong lĩnh vực Hải quan là hành vi vi phạm pháp luật
hải quan trong đó một cá nhân lừa dối Hải quan để nhằm lẩn tránh một phần
hoặc toàn bộ việc nộp thuế xuất nhập khẩu, việc áp dụng các biện pháp cấm
hoặc hạn chế do luật Hải quan quy định, hoặc thu đợc một khoản lợi nào đó
qua hành động vi phạm này.
Trong định nghĩa này, về cơ bản đã khái quát đợc hành vi gian lận thơng
mại trong lĩnh vực Hải quan. Hành vi đó đợc thể hiện bằng sự lừa dối thông
qua hành động lẩn tránh việc nộp thuế và việc tuân thủ pháp luật Hải quan
nhằm mục đích thu đợc một khoản lợi nhuận nào đó. Tuy nhiên định nghĩa này
vẫn cha nêu đợc một cách đầy đủ, chính xác hành vi gian lận thơng mại trong
lĩnh vực Hải quan, khi bối cảnh hoạt động thơng mại thế giới ngày nay có
những tháy đổi lớn. Vì vậy tại Hội nghị Quốc tế lần V về chống gian lận thơng
mại trong lĩnh vực Hải quan do Tổ chức Hải quan thế giới triệu tập tại Brussels
(Bỉ)từ ngày 13/10/1995 đã xem xét lại đinh nghĩa về gian lận thơng mại trong
lĩnh vực Hải quan và thông nhất đa ra một định nghĩa mới hoàn chỉnh hơn.
Định nghĩa đó đợc phát biểu nh sau:
Gian lận thơng mại trong lĩnh vực hải quan là hành vi vi phạm các điều
khoản pháp quy hoặc luật Hải quan nhằm :
Trốn tránh hoặc cố ý trông tránh việc nộp thuế hải quan , phí và các khoản
thu khác đối với việc di chuyển hàng hóa-dịch vụ thơng mại.
Nhận và có ý định nhận việc hoàn trả trợ cấp hoặc phụ cấp cho hàng hoá
không thuộc đối tợng đó.
Đạt đợc hoặc cố ý đạt đợc lợi thế thơng mại bất hợp pháp gây hại cho các
nguyên tắc và điều lệ cạnh tranh thơng mại chân chính.
7
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Tại Hội nghị của tổ chức Hải quan quốc tế về chống gian lận thơng mại
lần V này cũng đã thông nhất phân chia các hình thức gian lận thơng mại thành
16 loại nh sau :
1. Buôn bán hàng cấm qua biên giới hoặc ra khỏi sự kiểm soát của Hải
quan.
2. Khai báo sai chủng loại hàng hoá.
3. Khai tăng, giảm giá trị hàng hoá.
4. Lợi dụng chế độ u đãi xuất xứ hàng hoá.
5. Lợi dụng đối với hàng hoá gia công.
6. Lợi dụng chế độ tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập.
7. Lợi dụng các yêu cầu về giấy phép xuất nhập khẩu.
8. Lợi dụng chế độ quá cảnh đem dùng trong nớc.
9. Khái báo sai về chất lợng, số lợng hàng hoá.
10.Lợi dụng chế độ mục đích sử dụng, buôn bán trái phép hàng hoá đ-
ợc sử dụng nhất định.
11.Vi phạm đạo luật về diễn giải thơng mại hoặc quy định bảo vệ ngời
tiêu dùng.
12.Buôn bán hàng giả ,hàng ăn cắp mẫu mã.
13.Buôn bán hàng không có sổ sách.
14.Làm giả, làm khống việc hoàn hay truy hoàn thuế hải quan.
15.Kinh doanh ma để hởng tín dụng thuế trái phép.
16.Thanh lý phá sản có chủ đích để trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế.
Thái độ của các nớc trên thế giới đối với 16 hành vi nói trên đều thống
nhất ở hai cung bậc đó là tuỳ thuộc vào mức độ tác hại của hành vi đó gây ra
cho xã hội mà bị sử lý hành chính hay sử lý hình sự. Đối với nhiều nớc nh Mỹ,
Nhật, Pháp bên cạnh việc áp dụng các công ớc quốc tế xử lý 16 hành vi này
theo luật Hải quan còn quy định trong luật hình sự các tội danh cụ thể tơng ứng
với những hành vi đó. Đối với nớc ta, tình hình diễn ra theo ba trờng hợp.
8
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Tròng hợp thứ nhất : Hành vi có tính chất không nghiêm trọng, giá trị tài
sản buôn bán sai phạm không lớn thì xử lý hành chính theo pháp lệnh Hải quan
và các Nghị định của Chính phủ về quản lý xuất nhập khẩu.
Trờng hợp thứ hai: Một số hành vi trong số đó cha đợc quy định hoặc
không bị xử lý. Nh hành vi vi phạm đạo luật về diễn giải thơng mại, quy định
bảo vệ ngời tiêu dùng, chế độ tín dụng thuế.
Trờng hợp thứ ba: Tất cả hành vi có tính chất nghiêm trọng gây ra hậu
quả lớn đều bị xử lý dới một tội danh chung của điều 97 là buôn lậu.
4. Mối quan hệ giữa buôn lậu và gian lận thơng mại
Buôn lậu và gian lận thơng mại là những hiện tợng kinh tế xã hội xuất
hiện trong hoạt động lu thông hàng hoá cùng với sự ra đời của hàng rào thuế
quan. Nếu nh hoạt động lu thông hàng hoá góp phần làm cân bằng quan hệ
cung cầu trên thị trờng thì một trong những nguyên nhân tồn tại và phát triển
của tình trạng buôn lậu và gian lận thơng mại là sự chênh lệch giá cả, nhu cầu
sử dụng hàng hóa ở các vùng địa lý khác nhau, do hành vi kiếm lời bât chính,
cạnh tranh trái pháp luật, không lành mạnh.
Doanh số bán lẻ trên thị trờng là chỉ tiêu phản ánh nhu cầu tiêu dùng thực
tế cảu toàn xã hội. Còn chỉ số giá cả, và kèm theo đó là sự biến động của nó là
chỉ tiêu phàn ánh tơng quan giữa hai đại lợng hàng hoá và sức mua. Nói cách
khác đó là chỉ tiêu phản ánh mối quan hệ cung cầu về hàng hoá. Hiểu đợc bản
chất kinh tế của vấn đề này, các nhà sản xuất tìm cách tiết kiệm chi phí, hạ giá
thành trên cơ sở cải tiến kỹ thuật, mẫu mã nâng cao chất lợng sản phẩm, đủ sức
cạnh tranh, tăng doanh thu thơng mại. Để làm đợc điều này không phải là việc
dễ dàng và lại nhất là trong điều kiện cạnh tranh gay gắt hiện nay. Một trong
những hiện tợng cạnh tranh, kinh doanh để kiếm lợi nhuận lớn nhng trái pháp
luật phổ biến hiện nay là hành vi buôn lậu và gian lận thơng mại. Một số cá
nhân buôn bán thuộc mọi thành phần kinh tế, dù ở mức độ khác nhau đã tìm đủ
mọi cách luồn lách để thắng trong cuộc chạy đua một vốn bốn lời. Do chạy
9
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
theo lối sống giàu sang và sùng bái đồng tiền nhng lại không dùng chính sức
lực của mình để làm giàu mà lại tìm mọi hành vi đểgian thơng, buôn bán bất
hợp pháp để đạt đợc mục đích kiếm lời nhanh và dễ dàng. Lợi ích cá nhân của
họ đặt lên quá cao mà không nghĩ đến lợi ích tập thể, lợi ích quốc gia mà trong
đó họ là một phần tử thuộc nó. Từ đó mà buôn lậu và gian lận thơng mại ngày
càng nảy sinh và phát triển, hành vi buôn lậu và gian lận thơng mại ngày càng
tinh vi, diễn biến phức tạp và đang là vấn nạn không chỉ của một quốc gia mà
trên toàn thế giới hiện nay.
Nhu cầu sử dụng hàng hoá ở các vùng địa lý là khác nhau và hàng hoá có
chất lợng cao, giá thành thấp hơn sẽ có xu hớng chuyển đến những nới nào mà
ở đó giá thành cao. đây cũng là quy luật cạnh tranh trong lu thông hàng hoá.
Tuy nhiên trong một số trờng hợp để bảo vệ sản xuất nội địa thì Nhà nớc phải
dùng đến hàng rào thuế quan. Trong điều kiện đó gian thơng tìm mọi cách, thủ
đoạn để tàng trữ buôn bán, vân chuyển hàng hóa qua biên giới, cũng nh lợi
dụng mọi khe hở để gian lận số lợng, chủng loại, tráo lẫn hàng hoá để trốn
thuế kiếm lời bất chính. Một số hàng hoá Nhà nớc cấm buôn bán vì những lý
do nh an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội và những hàng hoá buôn
bán phải có giấy phép vẫn bị gian thơng tìm mọi cách đê buôn bán vì ở những
lĩnh vực này lợi nhuận thu lỡi cao. Đối với mỗi quốc gia tuỳ thuộc vào chế độ
chính trị, chính sách đối ngoại, chính sách kinh tế ,yêu cầu bảo hộ nền sản xuất
nội địa, quy định của pháp luật và khả năng quản lý khác nhau thì quy mô, tính
chất, mức độ buôn lậu và gian lận thơng mại cũng khác nhau. Buôn lậu và gian
lận thơng mại xuất hiện là những tệ nạn xã hội. Trong cơ chế thị trờng những tệ
nạn này không ngừng gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp. Nhiều vấn đề
mới nảy sinh làm cho tội danh buôn lậu và gian lận thơng mại ngày càng khó
kiểm soát và xử lý.
10
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
II. Nguyên nhân xuất hiện buôn lậu và gian lận thơng
mại
1. Nguyên nhân xuất hiện
Buôn lậu và gian lận thơng mại là hiện tợng kinh tế xã hội xuất hiện
trong hoạt động lu thông hàng hoá cùng với sự ra đời của hàng rào thuế quan.
Nếu nh hoạt động lu thông hàng hoá góp phần làm cân bằng quan hệ cung
cầu trên thị trờng, thì một trong những nguyên nhân tồn tại và ngày càng tăng
của tình trạng buôn lậu, gian lận thơng mại là sự chênh lệch giá cả, nhu cầu sử
dụng hàng hoá ở các địa phơng khác nhau, do hành vi kiếm lời bất chính, cạnh
tranh trái pháp luật, không lành mạnh.
Mặt khác vẫn còn một bộ phận dân c mang nặng lối suy nghĩ chỉ nhìn
thấy cái lợi thiển cận, chỉ vì lợi ích của mình mà sẵn sàng làm những hàng
động gây tổn hại đến ngời khác. Một số doanh nghiệp hoạt động cha theo đúng
nguyên tắc thị trờng, lợi dụng sự thông thoáng của pháp luật, tìm mọi thủ đoạn
rút tiền từ ngân sách của nhà nớc. Thêm vào đó là cơ chế thị trờng, chấp nhận
sự cạnh tranh là một điều kiện cho tệ nạn buôn bán hàng giả, hàng kém chất l-
ợng, hàng lậu và gian lận thơng mại phát triển. Việc quản lí sản xuất, kinh
doanh có của các doanh nghiệp và các cấp, các ngành có liên quan còn lỏng
lẻo, thiếu sự kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ, không thống nhất đặc biệt là đối với
sự bung ra của các công ty TNHH.
Một nguyên nhân cũng không kém phần quan trọng là hệ thống pháp luật
của nớc ta về đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thơng mại cha thật sự đi vào
cuộc sống. Nhiều quy định cha chặt chẽ, sơ hở, thậm chí còn chồng chéo gây
khó khăn, cản trở cho công tác kiểm tra xử lý.
Việc các cơ quan bảo vệ pháp luật cha quan tâm đúng mức và xét xử
không kịp thời các vụ án thơng mại. Việc nâng cao chất lợng hàng hoá cùng
loại với hàng hoá nhập khẩu phải tuân thủ những quy định về nhãn mác, chế độ
hoá đơn, chứng từ cha đợc xem xét chính xác, cụ thể, trung thực. Bên cạnh đó
11
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
còn có một số cán bộ thoái hoá biến chất từ các ngành chức năng đã tiếp tay,
đồng loã cho những đối tợng buôn lậu và gian lận thơng mại.
12
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Ch ơng II .
Thực trạng và những tác động của nạn buôn
lậu và gian lận thơng mại ở Việt Nam.
I. Thực trạng về buôn lậu và gian lận thơng mại ở Việt
Nam
Hiện nay hoạt động buôn lậu và gian lận thơng mại diễn ra ngày càng tinh
vi, số vụ gian lận ngày càng tăng, đặc biệt là trong khấu trừ và hoàn thuế giá trị
gia tăng (GTGT). Các đối tợng buôn lậu thờng lợi dụng danh nghĩa, t cách pháp
nhân của các doanh nghiệp Nhà nớc hoặc các công ty TNHH để làm thủ tục
nhập khẩu hoặc xuất khẩu khống, khai báo sai tên hàng, số lợng chủng loại,
xuất xứ của hàng hoá để hởng thuế suất thấp hoặc thuế suất bằng không để trốn
thuế. Lợi dụng hoàn thuế GTGT để chiếm đoạt thuế hoặc cất giấu những hàng
nhập lậu, hàng cấm nhập trong lô hàng đợc nhập, giấu hàng có giá trị thuế suất
cao trong lô hàng cồng kềnh.
Đặc biệt là trong thời gian qua hành vi gian lận thơng mại trong hoàn
thuế GTGT sau gần 4 năm thực hiện luật thuế GTGT đã liên tục xay ra với
chiều hớng ngày càng ra tăng và đến mức báo động. Lợi dụng sự thông thoáng
của luật doanh nghiệp, hàng loạt các công ty ma ra đời chủ yếu để mua bán hoá
đơn tài chính rồi đem bán lại, tiếp sức cho những đối tợng hoạt động kinh
doang trốn thuế hoặc lập hồ sơ xin hoàn thuế GTGT rút tiền Nhà nớc với giá trị
hàng trăm tỷ đồng.
Kết quả kiểm tra hoàn thuế ở 1.302 doanh nghiệp trong nớc năm 2001 của
ngành thuế cho thấy cứ hoàn 14 tỷ đồng thuế GTGT, Nhà nớc bị DN ăn không
400 triệu đồng. Trong 3 năm, từ năm 1999 đến năm 2001số doanh nghiệp sai
phạm trong hoàn thuế GTGT chiếm tới 38% tổng số doanh nghiệp đợc kiểm tra
( 933/ 2.533 đơn vị ). Theo thống kê cha đầy đủ, đến hết tháng 4/2002, lực lợng
13
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
cảnh sát kinh tế đã phát hiện 203 vụ vi phạm hoàn thuế GTGT với tổng số tiền
chiếm đoạt trên 300 tỷ đồng.
Lợi dụng những kẽ hở trong chính sách thuế, hiện nay tình trạng buôn lậu
và gian lận thơng mại trong các lĩnh vực đang diễn ra phổ biến và rất phức tạp
đặc biệt là trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Theo thống kê của công ty Sony Việt Nam: Hiện nay mặt hàng bị nhập lậu
và gian lận thơng mại nóng nhất là sản phẩm kỹ thuật số (KTS). Do có đặc tính
nhỏ, gọn nên KTS tràn vào thị trờng nội địa chủ yếu là xách tay qua đờng hàng
không, do rất khó phát hiện. Tại thị trờng Việt Nam, hàng nhập lậu, hàng trốn
thuế, không có hoá đơn chứng từ chiếm thị phần rất lớn. Lý do khiến cho mặt
hàng KTS nhập lậu mạnh vào thị trơng nội địa là thuế nhập khẩu cao: Từ 20% (
máy chụp hình, máy quay) đến 40% ( máy nghe nhạc MP3) và 10 % thuế giá
trị gia tăng.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hải quan Cảng Sài Gòn khu vực 1 đã lập
biên bản vi phạm đối với công ty TNHH cung cấp dịch vụ Toàn cầu, về hành vi
gian lận xuất xứ. Thủ đoạn gian lận của đơn vị này là sử dụng nhãn giấy có in
chữ made in China dán đè lên board mạch có in chữ made in Taiwan để
hợp thức hoá C/O, và gian lận tiền thuế hơn 20 triệu đồng. Tại Cảng Sài Gòn
khu vực 3, Hải quan cũng đã lập biên bản xử lý vi phạm hành chính đối với
công ty Kim Tín về hành vi nhập khẩu hàng không khai báo số lợng, trị giá
hàng vi phạm là 193.593,60 USD
Cũng lợi dụng chính sách ân hạn thuế ( cho phép doanh nghiệp chậm nộp
thuế đối với những mặt hàng máy móc thiết bị, nguyên phụ liệu nhập khẩu, các
loại hàng nhập khẩu dạng gia công ) nhiều doanh nghiệp áp dụng phơng thức
chiếm đoạt tiền thuế bằng cách trốn khỏi địa chỉ kinh doanh, hoặc cố tình nợ
chây ỳ không chịu nộp thuế.
Ngoài ra, cũng có những trờng hợp lợi dụng chíng sách cho phép doanh
nghiệp tự xây dựng và tự quyết toán định mức, nhiều doanh nghiệp đã hạch
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét